दाङ । नेपाली राजनीतिमा भाषण धेरै छन्, तर परिणाम थोरै । प्रतिबद्धता धेरै सुनिन्छ, तर कार्यान्वयन कम देखिन्छ। यही भीडभाडभित्र केही नेताहरू यस्ता छन्, जसले सत्ता होइन, सेवालाई प्राथमिकता दिए; लोकप्रियताको लोभ होइन, दीर्घकालीन प्रभावलाई लक्ष्य बनाए । दाङको तुलसीपुर उपमहानगरपालिकाका पूर्व मेयर तथा नेकपा एमालेका केन्द्रीय सदस्य घनश्याम पाण्डे त्यही श्रेणीका नेता हुन् ।
शान्त, शालीन, बौद्धिक र परिणाममुखी । स्थानीय तहमा सफल नेतृत्व दिएर आफूलाई प्रमाणित गरिसकेका पाण्डे अब आगामी फागुन २१ गते दाङ क्षेत्र नम्बर ३ बाट प्रतिनिधिसभा सदस्यको निर्वाचन मार्फत संघीय राजनीतिमा प्रवेश गर्ने तयारीमा छन् । उनको उम्मेदवारी केवल चुनावी प्रतिस्पर्धा होइन, स्थानीय सफलताबाट राष्ट्रिय नीतिनिर्माणतर्फको स्वाभाविक यात्रा हो । घनश्याम पाण्डेको परिचय केवल “पूर्व मेयर” मा सीमित छैन । उनी योजनाकार हुन्, नीति निर्माता हुन्, र जनताको आवश्यकता बुझेर त्यसलाई कार्यक्रम र संरचनामा रूपान्तरण गर्न सक्ने व्यवहारिक नेता हुन् ।
तुलसीपुर उपमहानगरपालिकाको नेतृत्व गर्दा उनले देखाएको शैली लोकप्रियताभन्दा परिणाममा केन्द्रित थियो । उनको कार्यकालमा सुरु भएका कार्यक्रमहरू कुनै नारामात्र बनेनन्, बरु आज पनि तुलसीपुरवासीको दैनिकीसँग जोडिएका छन् । यही कारण उनी स्थानीय तहमा मात्र होइन, राष्ट्रिय राजनीतिमा समेत सम्भावनाशील नेताका रूपमा हेरिन थालेका छन् । घनश्याम पाण्डेको कार्यकालको सबैभन्दा चर्चित र प्रभावकारी कार्यक्रममध्ये एक हो-सुत्केरी महिलालाई पाँच हजार रुपैयाँ भत्ता । यो निर्णय नेपालमै पहिलोपटक स्थानीय तहबाट गरिएको ऐतिहासिक पहल थियो ।
तर यो भत्ता केवल नगद सहयोगमा सीमित थिएन । यसको सर्त स्पष्ट थियो—गर्भवती भएपछि अनिवार्य रूपमा सरकारी अस्पतालमा नियमित स्वास्थ्य परीक्षण । यसले दुई महत्वपूर्ण प्रभाव पारेको देखियो । पहिलो, गर्भवती महिलाको स्वास्थ्यमा नियमित निगरानी भयो । दोस्रो, संस्थागत सुत्केरी सेवा बढ्यो । यसैको प्रतिफलस्वरूप तुलसीपुर उपमहानगरभित्र मातृ तथा नवजात शिशु मृत्युदर शून्यमा झरेको तथ्य स्थानीय शासनको सफलताका रूपमा उदाहरणीय बन्यो । यो कार्यक्रमले सुरक्षित मातृत्वलाई नारा होइन, व्यवहारमा उतारेको थियो । पाण्डेको नेतृत्वमा तुलसीपुरले छोरीप्रतिको दृष्टिकोण बदल्ने अर्को महत्वपूर्ण कार्यक्रम सुरु गर्यो । उपमहानगरभित्र छोरी जन्मिएमा छोरीकै नाममा बैंक खाता खोली मासिक एक हजार रुपैयाँ जम्मा गर्ने योजना लागू गरियो ।
यो कार्यक्रम केवल आर्थिक सहयोग होइन, सामाजिक सन्देश पनि थियो—छोरी बोझ होइन, भविष्य हो । छोरी जन्मिँदा नै भविष्यको सुरक्षाका लागि राज्य खडा छ भन्ने अनुभूति दिलाउने यो कार्यक्रमले छोरीप्रतिको सम्मान, संरक्षण र शिक्षामा सकारात्मक प्रभाव पारेको देखिन्छ । ग्रामीण तथा अर्धसहरी क्षेत्रमा स्वास्थ्य सेवाको पहुँच अझै चुनौतीकै रूपमा छ । पाण्डेले यो समस्या बुझेर सुत्केरी महिला तथा बिरामीलाई बजार वा अस्पतालसम्म पुर्याउन निःशुल्क एम्बुलेन्स सेवा सुरु गराए । त्यसैगरी, वृद्धवृद्धालाई घरमै पुगेर स्वास्थ्य परीक्षण गर्ने, पोषणयुक्त खानेकुरा वितरण गर्ने कार्यक्रम उनको पहलमा सुरु भयो । यी कार्यक्रमहरूले राज्यको सेवा सिंहदरबार वा कार्यालयमा होइन, नागरिकको घरदैलोमा पुग्नुपर्छ भन्ने अवधारणालाई बलियो बनायो ।
घनश्याम पाण्डेको दृष्टि केवल तत्कालीन कार्यक्रमसम्म सीमित थिएन । उनले तुलसीपुरलाई दीर्घकालीन रूपमा शिक्षा र स्वास्थ्यको केन्द्र बनाउने सपना अघि सारे—र त्यसको जग पनि बसाले । उनकै पहलमा मेट्रो अस्पताल तथा मेट्रो कलेज/बहुप्राविधिक शिक्षालय स्थापना भए । आज ती संस्थामा हजारौं विद्यार्थी प्राविधिक शिक्षा हासिल गरिरहेका छन् । स्वास्थ्य सेवामा पनि ती संस्थाले तुलसीपुर मात्र होइन, आसपासका जिल्लालाई समेत सेवा दिइरहेका छन् । यी संस्थाहरूले देखाउँछन्—पाण्डेले योजना बनाउँदा केवल कार्यकाल होइन, पुस्तालाई हेरेर बनाउँछन् ।
घनश्याम पाण्डेको अर्को विशेषता हो—उनको शालीन राजनीतिक शैली । उत्तेजनात्मक भाषण, व्यक्तिगत आक्रमण र क्षणिक लोकप्रियताबाट टाढा रहेर उनी तथ्य, तर्क र समाधानमा केन्द्रित राजनीति गर्छन् । उनी बौद्धिक नेताका रूपमा चिनिन्छन्—नीति, अर्थ, शिक्षा र सामाजिक विकासका विषयमा गहिरो अध्ययन गर्ने, छलफलमा सहभागी हुने र निर्णय गर्दा दीर्घकालीन प्रभाव सोच्ने नेता । यही कारण उनले स्थानीय तहमा विरोधीहरूबाट समेत सम्मान पाएका थिए । अब प्रश्न उठ्छ—किन घनश्याम पाण्डे प्रतिनिधिसभाका लागि उपयुक्त छन् ? उत्तर स्पष्ट छ ।
उनले स्थानीय तहमा नीति बनाउने, बजेट व्यवस्थापन गर्ने, कार्यक्रम कार्यान्वयन गर्ने र परिणाम निकाल्ने अनुभव सँगालेका छन् । संघीय संसदमा अहिले यस्तै अनुभव भएका, जमिनबाट उठेका, जनताको पीडा बुझ्ने प्रतिनिधिको आवश्यकता छ । दाङ क्षेत्र नम्बर ३ का मतदाताले घनश्याम पाण्डेलाई मतदान गर्नु भनेको परीक्षित नेतृत्वलाई राष्ट्रिय नीतिनिर्माणमा पठाउनु हो । आगामी फागुन २१ को निर्वाचन केवल उम्मेदवार छान्ने प्रक्रिया होइन ।
यो अनुभव र प्रयोगबीचको छनोट हो । परिणाम देखिएको नेतृत्व र आश्वासनमै सीमित विकल्पबीचको निर्णय हो । घनश्याम पाण्डे त्यो नेता हुन्, जसको कार्यकाल बोल्छ, कार्यक्रम बोल्छ, तथ्य बोल्छ । उनी कुनै प्रयोग होइनन्, परिणामका साथ उभिएका नेता हुन् । तुलसीपुरमा सफल नेतृत्व दिएको व्यक्ति संघीय संसदमा पुगेपछि दाङ मात्र होइन, देशकै नीति निर्माणमा योगदान दिन सक्छ । यो विश्वास आज दाङ–३ का नागरिकमा बलियो हुँदै गएको छ ।
