न्युज एजेन्सी, ९ असार । इरानका परमाणु केन्द्रहरूमा अमेरिकी आक्रमणसँगै सुरु भएको तनाव अब राजनीतिक संकेतहरूतर्फ मोडिएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले तेहरानको सत्ता नेतृत्वमा “परिवर्तनको सम्भावना” औपचारिक नभए पनि संकेत गर्दै एकपटक फेरि ‘रेजिम चेन्ज’को बहस जगाइदिएका छन्। आइतवारको सफल भनिएको सैन्य कारबाहीपछि ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत लेखेका छन्, “यदि वर्तमान इरानी नेतृत्वले आफ्नो देशलाई फेरि महान् बनाउन सक्दैन भने, किन नपरिवर्तन होस्?” यो भनाइ राजनीतिक वृत्तमा सत्ता परिवर्तनको चेतावनीका रूपमा लिइएको छ।
तर यही बीच ट्रम्प प्रशासनका अन्य उच्च अधिकारीहरू भने यसबाट पछाडि हटेका देखिन्छन्। रक्षामन्त्री पिट हेग्सेथले “यो कारबाही कुनै पनि प्रकारको सत्ता परिवर्तनको लागि होइन” भनेका छन्। उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले पनि “हामी सत्ता परिवर्तन होइन, केवल इरानको परमाणु野शक्ति अन्त्य चाहन्छौं,” भन्दै स्पष्ट पारेका छन्। तर प्रश्न यहाँ उठेको छ — के ट्रम्पको टिप्पणी अमेरिकी नीतिको आधिकारिक र सुसङ्गत धारणा हो? वा उनले घरेलु राजनीतिक सन्तुलन कायम गर्न यस्तो संकेत गरेका हुन्?
रिपब्लिकनको पुरानो छाया फेरि देखा पर्छ?
सत्ता परिवर्तनको सन्दर्भ रिपब्लिकन पार्टीभित्र नयाँ होइन। अघिल्ला रिपब्लिकन राष्ट्रपति जोर्ज डब्लु बुशले इराकमा सामूहिक विनाशका हतियारको आशंकामा सद्धाम हुसेनको सरकार हटाएका थिए — जुन दाबी पछि तथ्यहीन सावित भयो। त्यसको असर अमेरिकाको अन्तर्राष्ट्रिय छविमा प¥यो मात्र होइन, ट्रम्पजस्ता युद्धविरोधी धारणा राख्ने नेताको उदयसमेत त्यसैको प्रतिक्रिया थियो। ट्रम्पले सधैं “नयाँ युद्ध नगर्ने” प्रतिबद्धता जनाउँदै आएका थिए। तर तेहरानमाथिको पछिल्लो आक्रमणले उनको वाचा र वर्तमान निर्णयबीच द्विविधा देखिएको छ।
रणनीतिक सन्देश वा शक्ति सन्तुलन?
के ट्रम्पको ‘सत्ता परिवर्तन’ संकेत रणनीतिक मात्र हो? विश्लेषकहरू भन्छन् — ट्रम्पले यो सन्देश इरानलाई मात्र नभई आफ्नै पार्टीभित्र रहेका कठोर सुरक्षा नीति पक्षधरहरूलाई पनि दिन खोजेका हुन सक्छन्।
एकातिर, उनी अमेरिका पुनः शक्तिशाली बनाउने वाचा बोकेका नेता हुन्; अर्कोतिर, युद्धविरोधी आममत जनताको समर्थन पनि उनी गुमाउन चाहँदैनन्। यस्तो अवस्थामा, ‘रेजिम चेन्ज’को संकेत एक किसिमको बहुपक्षीय दवाब रणनीति पनि हुन सक्छ।
इरानको प्रतिरोध
इरानले भने यसलाई प्रत्यक्ष आक्रमणका रूपमा लिएको छ। संयुक्त राष्ट्रसङ्घका लागि इरानी राजदूत अमिर–सइद इराभानीले सुरक्षा परिषद्को आकस्मिक बैठकमा बोलेर “अमेरिकाले झुटो आरोपमा युद्ध छेडेको” गुनासो गरे। तेहरानले आफुहरू परमाणु हतियार निर्माणमा संलग्न नरहेको स्पष्ट पारेको छ। यसैबीच इरानको संसदले स्ट्रेट अफ होर्मुज — जहाँबाट विश्वको झण्डै २५ प्रतिशत तेल तथा ग्यास ढुवानी हुन्छ — बन्द गर्नसक्ने योजना अनुमोदन गरेको छ। यसले विश्वव्यापी ऊर्जा बजारमा हलचल ल्याउने सम्भावना बढेको छ।
निष्कर्ष
ट्रम्पको टिप्पणी केवल एक सामाजिक सञ्जाल पोस्ट मात्रै हो? वा यो इरानमात्र नभएर अमेरिकी घरेलु राजनीतिक शक्ति सन्तुलनप्रति समेत लक्षित बहुपर्यायी सन्देश हो? उत्तर तुरुन्त पत्ता लाग्ला भन्ने छैन, तर तेहरानमाथिको कारबाही र त्यसपछिका प्रतिक्रियाले पुनः एकपटक ‘सत्ता परिवर्तनको अमेरिकी डोमिनो सिद्धान्त’ माथि बहस गराउने तय देखिन्छ।
